Cuối tháng 7/2026, một dòng người di cư quy mô rất lớn đã vượt từ Morocco vào Ceuta, vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha nằm tại Bắc Phi. Ceuta cùng với Melilla là hai biên giới trên bộ đặc biệt của Liên minh châu Âu tại châu Phi, vì vậy bất kỳ biến động lớn nào tại đây cũng có thể nhanh chóng trở thành vấn đề chung của EU.
Sự việc khiến hệ thống tiếp nhận của Ceuta quá tải, nhiều người cần hỗ trợ y tế và một số người thiệt mạng trong quá trình vượt biên. Tây Ban Nha sau đó tăng cường kiểm soát khu vực biên giới và phối hợp với Morocco để xử lý dòng người di cư.
Khủng hoảng đã tạo ra hai câu hỏi lớn: liệu chính sách nhập cư của Tây Ban Nha có góp phần thúc đẩy dòng người đến châu Âu và liệu Schengen có đang đóng biên giới với Tây Ban Nha hay không?
Đầu năm 2026, Tây Ban Nha công bố một chương trình hợp thức hóa đặc biệt dành cho người nước ngoài đã sinh sống không giấy tờ trong nước trước một mốc thời gian nhất định.
Theo điều kiện được công bố, người nộp phải chứng minh đã cư trú tại Tây Ban Nha trong khoảng thời gian yêu cầu, đáp ứng điều kiện lý lịch và hoàn thành các tiêu chí khác. Người đủ điều kiện có thể được cấp quyền cư trú ban đầu và giấy phép làm việc.
Điều cần nhấn mạnh là chương trình này không áp dụng tự động cho người vừa vượt biên vào Ceuta. Đây không phải một chương trình mở cửa cho mọi người nhập cảnh vào Tây Ban Nha rồi xin hợp pháp hóa.
Tuy vậy, các đảng đối lập và một số chính phủ châu Âu cho rằng chương trình có thể tạo ra tín hiệu thu hút người di cư. Chính phủ Tây Ban Nha bác bỏ nhận định này, cho rằng khủng hoảng chủ yếu bị thúc đẩy bởi thông tin sai lệch trên mạng xã hội và các đường dây đưa người.
Sau khủng hoảng Ceuta, Italy tuyên bố tạm thời tái áp dụng kiểm soát đối với người đến từ Tây Ban Nha bằng đường hàng không và đường biển trong khoảng một tháng.
Tuy nhiên, cách nói “Italy đóng biên giới với Tây Ban Nha” có thể gây hiểu nhầm.
Biện pháp của Italy là kiểm tra có chọn lọc, chủ yếu hướng đến công dân ngoài EU. Công dân Tây Ban Nha và công dân EU nhìn chung không bị cấm đi lại. Mục tiêu của Italy là xác minh những người không thuộc EU có giấy tờ hợp lệ và có quyền tiếp tục di chuyển trong khối hay không.
Vì vậy:
Có.
Nguyên tắc chung của Schengen là bỏ kiểm tra thường xuyên tại biên giới giữa các quốc gia thành viên. Tuy nhiên, Bộ luật Biên giới Schengen cho phép một nước tạm tái áp dụng kiểm soát khi có mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh nội bộ hoặc trật tự công cộng.
Biện pháp này phải mang tính tạm thời, có phạm vi và thời hạn nhất định, đồng thời cần được thông báo theo quy định của EU. Hiện nhiều quốc gia Schengen cũng đang duy trì các hình thức kiểm soát nội bộ tạm thời vì lý do nhập cư hoặc an ninh.
Điều đó có nghĩa Schengen không phải lúc nào cũng hoàn toàn “không biên giới”. Quyền tự do đi lại vẫn được duy trì, nhưng hành khách có thể bị kiểm tra tại sân bay, cảng biển, nhà ga hoặc tuyến đường bộ trong những giai đoạn đặc biệt.
Hiện chưa có quyết định như vậy.
Một số chính trị gia châu Âu đã đề cập khả năng áp dụng biện pháp mạnh với Tây Ban Nha. Tuy nhiên, việc hạn chế một quốc gia trong cơ chế Schengen cần quy trình chính thức ở cấp EU.
Ủy ban châu Âu trước hết phải đánh giá xem có thiếu sót nghiêm trọng và kéo dài trong việc quản lý biên giới ngoài hay không. Sau đó, Hội đồng EU mới có thể xem xét các khuyến nghị cho phép thành viên khác tạm áp dụng kiểm soát. Vì vậy, các tiêu đề kiểu “EU loại Tây Ban Nha khỏi Schengen” hiện chưa phản ánh một quyết định pháp lý đã có hiệu lực.
Người Việt có visa Schengen hợp lệ vẫn có thể đến Tây Ban Nha và di chuyển sang các nước trong khối theo điều kiện của visa. Tuy nhiên, trong giai đoạn tăng kiểm soát, hành khách nên chuẩn bị kỹ hơn:
Việc có visa Schengen không loại bỏ quyền kiểm tra của cảnh sát biên giới. Người mang visa vẫn phải chứng minh mục đích và điều kiện chuyến đi nếu được yêu cầu.
Sự việc tại Ceuta không đồng nghĩa người Việt sẽ khó xin visa Tây Ban Nha ngay lập tức. Tuy nhiên, nó phản ánh xu hướng chung của châu Âu: quản lý biên giới, thời gian lưu trú và lịch sử xuất nhập cảnh đang được kiểm soát ngày càng chặt chẽ.
Hệ thống Entry/Exit System của EU hiện cũng đã được triển khai đầy đủ tại các cửa khẩu ngoài Schengen, giúp tự động ghi nhận thời điểm nhập cảnh, xuất cảnh và phát hiện người lưu trú quá hạn.
Vì vậy, người xin visa Schengen cần chuẩn bị hồ sơ trung thực, lịch trình hợp lý và tuân thủ đúng thời gian lưu trú. Các hành vi ở quá hạn hoặc sử dụng visa sai mục đích có thể ảnh hưởng đến những lần xin visa sau.
Theo ông Trần Lê Minh Đức, Founder và Giám đốc Công ty Tam Duc Global, điều quan trọng nhất là không hiểu sai sự việc thành “Schengen đóng cửa với Tây Ban Nha”.
“Biện pháp hiện tại chủ yếu là kiểm soát biên giới tạm thời và có chọn lọc. Người Việt có visa hợp lệ vẫn có thể di chuyển, nhưng nên chuẩn bị đầy đủ giấy tờ và dự trù thời gian kiểm tra lâu hơn,” ông Đức nhận định.
Khủng hoảng di cư tại Ceuta đã tạo ra sức ép lớn đối với Tây Ban Nha và làm gia tăng bất đồng trong EU về quản lý nhập cư.
Italy đã tạm tái áp dụng kiểm soát với người đến từ Tây Ban Nha, nhưng điều này không đồng nghĩa toàn bộ Schengen đóng biên giới hoặc Tây Ban Nha bị loại khỏi khối.
Đối với du khách Việt Nam, visa Schengen vẫn có giá trị theo điều kiện được cấp. Tuy nhiên, việc di chuyển giữa các nước có thể phát sinh kiểm tra hộ chiếu và giấy tờ nhiều hơn trong giai đoạn hiện tại.
Ông Trần Lê Minh Đức
Founder và Giám đốc Công ty Tam Duc GlobalÔng là người sáng lập thương hiệu Global Visa TDC, hoạt động trong lĩnh vực tư vấn visa và định cư quốc tế. Từ kinh nghiệm đồng hành cùng các hồ sơ thực tế, ông thường xuyên cập nhật và phân tích chính sách nhằm giúp người Việt hiểu đúng quy định và xây dựng lộ trình ra nước ngoài phù hợp.
Xem toàn bộ thư viện
