Mỗi người Việt khi bước qua cửa khẩu quốc tế đều mang theo nhiều hơn một cuốn hộ chiếu. Trong cách nhìn của cộng đồng sở tại, hành vi của một cá nhân đôi khi còn được liên hệ với nơi người đó đến, đặc biệt khi sự việc xuất hiện trên mạng xã hội hoặc phương tiện truyền thông.
Tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và một số thị trường có đông người Việt học tập, lao động, những thông tin liên quan đến trộm cắp, gây rối, đánh nhau hoặc làm mất trật tự nơi công cộng thường tạo ra phản ứng mạnh. Cần khẳng định rõ rằng sai phạm của một cá nhân không đại diện cho hàng trăm nghìn người Việt đang sống, làm việc và đóng góp nghiêm túc. Tuy nhiên, cũng không thể xem nhẹ tác động lan tỏa của các hành vi vi phạm đối với uy tín chung của cộng đồng.
Quan điểm cần thiết ở đây không phải là lên án cực đoan hay tạo thêm định kiến. Điều quan trọng là nhìn thẳng vào nguyên nhân, trách nhiệm và những hệ quả dài hạn mà một quyết định sai trái có thể để lại.
Áp lực tài chính, khác biệt văn hóa, khó khăn trong công việc hoặc cảm giác cô lập có thể khiến một số người rơi vào trạng thái tiêu cực. Nhưng không hoàn cảnh nào biến hành vi lấy tài sản của người khác thành lựa chọn có thể chấp nhận.
Tại một quốc gia xa lạ, người vi phạm có thể đối diện với quá trình điều tra, xét xử và xử lý theo pháp luật địa phương. Tùy tính chất, mức độ và quy định của từng nước, hành vi trộm cắp hoặc gây rối có thể ảnh hưởng đến tình trạng cư trú, việc làm, quá trình học tập và khả năng nhập cảnh trong tương lai.
Đáng lo ngại hơn, một số người có thể bắt đầu từ suy nghĩ rằng món đồ có giá trị nhỏ, cửa hàng đông người hoặc hành vi khó bị phát hiện. Nhưng ranh giới pháp luật không được quyết định bằng giá trị món đồ hay xác suất bị bắt. Một hành vi sai vẫn là hành vi sai, dù được thực hiện một lần hay nhiều lần.
Trong bối cảnh công nghệ giám sát, dữ liệu giao dịch và hệ thống quản lý ngày càng phát triển, tư duy “không ai biết” càng trở nên nguy hiểm. Người vi phạm không chỉ có nguy cơ mất quyền cư trú mà còn đánh mất sự tin tưởng của gia đình, nhà trường, doanh nghiệp và cộng đồng đã hỗ trợ họ.
Bên cạnh trộm cắp, những hành vi như đánh nhau, la hét, sử dụng rượu bia rồi gây rối, tụ tập làm mất trật tự, xả rác hoặc không tuân thủ quy định tại khu dân cư cũng có thể tạo ra xung đột với cộng đồng sở tại.
Mỗi quốc gia có chuẩn mực xã hội khác nhau. Những hành động được xem là bình thường ở một môi trường có thể bị đánh giá là thiếu tôn trọng tại môi trường khác. Vì vậy, người ra nước ngoài không chỉ cần tìm hiểu pháp luật mà còn cần học cách quan sát, thích nghi và giao tiếp liên văn hóa.
Thích nghi không có nghĩa là từ bỏ bản sắc Việt Nam. Đó là hiểu rằng khi sống trong một cộng đồng, mỗi người có trách nhiệm tôn trọng không gian chung, giờ giấc, hàng xóm và các quy tắc đã được thống nhất.
Đặc biệt, việc ghi hình hành vi gây rối rồi đăng lên mạng xã hội để tìm kiếm sự chú ý có thể khiến sự việc lan rộng hơn nhiều so với phạm vi ban đầu. Một vài phút bốc đồng có thể tồn tại lâu dài trên môi trường số, ảnh hưởng đến công việc, hồ sơ cá nhân và hình ảnh của cả nhóm người liên quan.
Về nguyên tắc, trách nhiệm pháp lý thuộc về người thực hiện hành vi. Không ai nên bị phân biệt đối xử chỉ vì có cùng quốc tịch với một người vi phạm. Tuy nhiên, trong thực tế, các tổ chức thường đánh giá rủi ro dựa trên những dữ liệu và trải nghiệm đã xảy ra.
Nếu một doanh nghiệp nhiều lần gặp tình trạng nhân viên bỏ việc, vi phạm kỷ luật hoặc có hành vi không trung thực, họ có thể thận trọng hơn trong các đợt tuyển dụng sau. Nếu chủ nhà từng gặp vấn đề về tiếng ồn, hư hỏng tài sản hoặc chậm thanh toán, họ có thể đặt thêm điều kiện với người thuê nước ngoài. Nếu một địa phương thường xuyên ghi nhận sự việc liên quan đến an ninh trật tự, hoạt động kiểm tra có thể được tăng cường.
Những phản ứng ấy không phải lúc nào cũng công bằng với người vô tội, nhưng đây là hệ quả xã hội có thể xảy ra. Vì vậy, bảo vệ hình ảnh cộng đồng không chỉ là câu chuyện danh dự. Nó còn gắn với cơ hội việc làm, nhà ở, giáo dục, visa và khả năng hòa nhập của những người đến sau.
Mỗi hành vi đúng mực giúp xây dựng niềm tin. Ngược lại, mỗi sai phạm được lan truyền rộng có thể khiến cộng đồng phải mất nhiều thời gian để giải thích và khôi phục niềm tin đó.
Khi xuất hiện thông tin về một vụ trộm cắp hoặc gây rối, mạng xã hội thường hình thành hai phản ứng cực đoan. Một bên tìm cách phủ nhận, cho rằng sự việc nhỏ và không cần bàn luận. Bên còn lại dùng hành vi của một số cá nhân để quy chụp toàn bộ người Việt ở nước ngoài.
Cả hai cách tiếp cận đều không giúp giải quyết vấn đề.
Phủ nhận khiến cộng đồng mất cơ hội nhìn lại những lỗ hổng trong giáo dục, chuẩn bị tâm lý và quản lý người đi học, đi làm ở nước ngoài. Trong khi đó, quy chụp lại tạo ra sự kỳ thị và phủ nhận đóng góp của rất nhiều người Việt đang sống có trách nhiệm.
Cách tiếp cận phù hợp hơn là xác minh thông tin, tôn trọng quá trình xử lý của cơ quan chức năng và phân biệt rõ giữa hành vi cá nhân với phẩm chất của một cộng đồng. Đồng thời, các tổ chức đưa người ra nước ngoài, gia đình, trường học và doanh nghiệp cũng cần tăng cường giáo dục pháp luật, văn hóa ứng xử và kỹ năng quản lý khủng hoảng.
Nhiều người chuẩn bị rất kỹ về giấy tờ nhưng lại ít quan tâm đến việc chuẩn bị tâm lý và kỹ năng sống. Họ biết cách hoàn thiện hồ sơ, đặt vé máy bay hoặc tìm chỗ ở, nhưng chưa hiểu đầy đủ về quyền riêng tư, quy tắc tại nơi công cộng, văn hóa xếp hàng, phân loại rác, quan hệ với hàng xóm và cách tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn.
Một hành trình bền vững cần nhiều hơn việc được cấp visa. Người đi cần biết quản lý tiền bạc, kiểm soát cảm xúc, giải quyết xung đột, từ chối lời rủ rê tiêu cực và tìm đến đúng cơ quan khi xảy ra vấn đề.
Đây cũng là lý do xin visa đúng mục đích phải đi cùng với quá trình chuẩn bị đúng năng lực. Một người ra nước ngoài bằng hồ sơ hợp lệ nhưng thiếu hiểu biết về pháp luật và trách nhiệm cộng đồng vẫn có thể gặp rủi ro lớn.
Mục tiêu của quốc tế hóa không phải chỉ là đưa được nhiều người ra nước ngoài. Mục tiêu xa hơn phải là giúp người Việt tự tin bước ra thế giới, có khả năng thích nghi, giữ gìn phẩm giá và tạo dựng niềm tin bằng hành động thực tế.
Global Visa TDC tin rằng trải nghiệm quốc tế có thể giúp mỗi người trưởng thành hơn, nhưng chỉ khi họ hiểu rằng tự do luôn đi kèm trách nhiệm.
Tuân thủ pháp luật không phải là yêu cầu tối thiểu để tránh bị xử phạt. Đó còn là nền tảng để người Việt được tôn trọng trong môi trường toàn cầu. Một người có thể không làm được điều gì lớn lao, nhưng việc đi làm đúng giờ, giữ lời hứa, tôn trọng tài sản của người khác và cư xử văn minh đã là những đóng góp thiết thực cho hình ảnh cộng đồng.
Các đơn vị tư vấn, đào tạo hoặc hỗ trợ hành trình quốc tế cũng không nên dừng lại ở việc hoàn tất hồ sơ. Người chuẩn bị ra nước ngoài cần được cung cấp thông tin trung thực về môi trường sống, áp lực tài chính, điều kiện công việc và các quy định có liên quan. Không nên vẽ ra một cuộc sống dễ dàng để thúc đẩy quyết định thiếu cân nhắc.
Điều nhiều người bỏ qua là uy tín di trú không chỉ được tạo nên tại thời điểm nộp hồ sơ. Nó được xây dựng trong từng ngày một người sinh sống ở nước ngoài.
Cơ quan quản lý có thể xem xét giấy tờ, nhưng cộng đồng sở tại đánh giá người nước ngoài thông qua hành vi. Việc tuân thủ hợp đồng, trả tiền đúng hạn, giữ vệ sinh chung, không gây ồn và tôn trọng pháp luật có thể không tạo ra những câu chuyện nổi bật trên mạng xã hội, nhưng đó chính là nền móng của niềm tin.
Ngược lại, một vụ việc tiêu cực thường được ghi nhớ lâu hơn hàng nghìn hành động tốt diễn ra âm thầm. Vì vậy, cộng đồng người Việt cần chủ động kể nhiều hơn những câu chuyện tích cực, đồng thời không né tránh việc nhắc nhở và hỗ trợ nhau phòng ngừa sai phạm.
Khi phát hiện một người đang gặp khủng hoảng tài chính, tâm lý hoặc có nguy cơ thực hiện hành vi sai trái, sự hỗ trợ sớm từ bạn bè, gia đình và tổ chức cộng đồng có thể ngăn sự việc đi quá xa. Đồng hành không có nghĩa là bao che; đồng hành là giúp một người lựa chọn giải pháp đúng trước khi họ phải trả giá bằng tương lai.
Không một cá nhân nào có quyền đại diện cho toàn bộ người Việt ở nước ngoài. Nhưng mỗi cá nhân đều có khả năng đóng góp hoặc làm tổn hại đến niềm tin mà cộng đồng đã xây dựng.
Một hành trình quốc tế cho người Việt không nên được đo bằng số tiền kiếm được hay số năm sống ở nước ngoài. Giá trị thật sự nằm ở năng lực trưởng thành, cách tôn trọng xã hội sở tại và những điều tốt đẹp người đó mang về cho gia đình, cộng đồng và Việt Nam.
Thế giới mở ra nhiều cơ hội, nhưng cơ hội chỉ bền vững khi đi cùng pháp luật, trách nhiệm và lòng tự trọng. Mỗi người Việt cư xử đúng mực ở nước ngoài đang âm thầm mở thêm một cánh cửa cho những người đi sau.
Xem toàn bộ thư viện
